Mamlakat to‘qimachilik sanoati yangi rivojlanish davriga qadam qo‘ymoqda. Mahalliy to‘qimachilikka nafaqat arzon kreditlar berildi, balki mahalliy To‘qimachilik sanoatining Yevropada vakolatxonasi, yangi institut va 4 ta kichik sanoat zonasi tashkil etiladi.
Prezidentning to‘qimachilik sanoatini rivojlantirishga qaratilgan yangi farmonga ko‘ra, 2023-yil oxirigacha sohaning eksport salohiyatini 5 milliard AQSh dollariga yetkazish, to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash hisobiga ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish darajasini esa 2023- yildan boshlab 65% dan 81% gacha oshirish ko‘zda tutilmoqda.
Yakuniy maqsad – O‘zbekistonni mintaqaviy to‘qimachilik markaziga aylantirish va 2027 yilgacha yillik eksport hajmini 10 milliard dollarga yetkazish.
Shu maqsadda Farmonda to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoati korxonalari uchun qator imkoniyat va imtiyozlar belgilab berilgan. Jumladan, ilgari soha mutaxassislari orasida ko‘p muhokama qilingan tarmoqni uzluksiz aylanma mablag‘ bilan ta’minlash maqsadida bir kilogramm ip-kalava eksporti uchun 0,05 AQSh dollari miqdorida davlat bojini qoldirish va kredit stavkalarini 4 foizgacha pasaytirish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.
Butun sanoat uchun belgilangan maqsadlarga erishish uchun 300 million dollardan ortiq mablag‘ yo‘naltiriladi. Mablag‘lar nimaga sarflanadi?
– gilamchilik, bo‘yash va pardozlash, tayyor va tikuv-trikotaj sanoati sohasida yangi loyihalarni amalga oshirishni jadallashtirish maqsadida 10 yil muddatga 4 foiz stavkada 3 yillik imtiyozli davr mobaynida va qolgan davrda yillik 5 foiz stavkada kredit tizimi joriy etiladi. Buning uchun korxona ishlab chiqarilayotgan umumiy mahsulotning 50 foizi miqdorida eksportni ta’minlashi, loyihada kamida 30 foiz o‘z mablag‘iga ega bo‘lishi, kredit majburiyatlari bo‘yicha muddati o‘tgan qarzlarning bo‘lmasligi kerak;
– to‘qimachilik va tikuv-trikotaj korxonalarini aylanma mablag‘lar bilan ta’minlash uchun revolver kreditlash asosida tijorat banklari tomonidan 2 foizdan oshmaydigan bank marjasidan foydalangan holda, 24 oy muddatga, shu jumladan olti oylik imtiyozli davrga 1 trillion so‘m miqdorida kreditlar ajratilsin;
– to‘qimachilik va tikuv–trikotaj korxonalariga elektr energiyasi iste’moli uchun bir oylik oldindan to‘lov talabi bekor qilinsin;
Eksportni rag‘batlantirish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan eksportoldi va eksport bilan bog‘liq savdo operatsiyalarini moliyalashtirish uchun oxirgi 12 oy davomida amalga oshirilgan eksport hajmidan kelib chiqqan holda 3 yilgacha bo‘lgan muddatga quyidagi miqdorda moliyaviy mablag‘lar ajratilsin:
1 million dollargacha — eksport hajmi 5 million dollargacha bo‘lgan taqdirda;
2 million dollargacha – eksport hajmi 5 million dollardan 10 million dollargacha;
3 million dollargacha – eksport hajmi 10 million dollardan 15 million dollargacha;
4 million dollargacha – eksport hajmi 15 million dollardan 20 million dollargacha;
5 million dollargacha – eksport hajmi 20 million dollardan ortiq bo‘lsa;
Tegishli bo‘limlarga quyidagilar topshirildi:
- 2022 yil hosili uchun fermer xo‘jaliklariga hisoblangan qo‘shilgan qiymat solig‘ini o‘z vaqtida to‘lamaganlik uchun penyalarni qo‘llamaslik yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin;
- to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini yanada qo‘llab-quvvatlashga, shuningdek, investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun mablag‘ jalb etishga qaratilgan soliq va bojxona imtiyozlari va preferentsiyalar berilsin;
- 2023-yil hosilidan boshlab fermer xo‘jaliklari va paxta-to‘qimachilik klasterlari uchun paxta xomashyosidan undiriladigan qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashning maqbul va shaffof mexanizmi joriy etilsin.
Farmonda xalqaro brendlar bilan ishlashni jadallashtirish, Yevropa bozoriga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishga katta e’tibor qaratilgan.
“O‘zto‘qimachiliksanoat” uyushmasi ma’lumotlariga ko‘ra, Yevropa, Amerika va boshqa mamlakatlar bozorlariga chiqish uchun 1500 soha korxonalari xalqaro standartlarni joriy etgan. Shu bilan birga, O‘zbekistonda xalqaro sertifikatlashtirish kompaniyalarining vakolatxonalari va laboratoriyalari yo‘qligi sababli korxonalar o‘z mahsulotlarini mamlakat ichida sertifikatlashda bir qator muammolarga duch kelmoqdalar.
Shunday qilib, yarim yil mobaynida sertifikatlashtirish va xalqaro standartlarni joriy etish maqsadida O‘zbekistonda mahalliy korxonalar mahsulotlariga xalqaro sertifikatlar taqdim etuvchi yirik xorijiy kompaniyalarning uchtadan kam bo‘lmagan vakolatxonalari ochilishini ta’minlash vazifasi qo‘yildi.
Davlat tomonidan sanoat korxonalarini mahalliy ishlab chiqaruvchilar mahsulotlarini tashqi bozorlarga olib chiqishda va O‘zbekistonga brendlarni jalb etishda qo‘llab-quvvatlashni davom ettiradi.
Taniqli brendlar vakillarining xalqaro sanoat tadbirlariga, jumladan, har yili respublikada o‘tkaziladigan ko‘rgazma va yarmarkalarga tashrif buyurishi uchun xarajatlar qoplanadi.
Tajriba sifatida Yevropa mamlakatlarida uyushmaning savdo uylari (vakolatxonalari) tashkil etiladi.
Tashqi bozorlarda mahalliy to‘qimachilik brendlarining savdo uylari va brend do‘konlarini ko‘paytirish va o‘zbek to‘qimachilik mahsulotlari nufuzini oshirish maqsadida Prezidentning tegishli qaroriga asosan sanoat korxonalariga chet elda savdo uylari va do‘konlar tashkil etish uchun alohida qarorlarsiz xorijdagi hisob-kitoblarga yiliga 100 ming AQSh dollarigacha mablag‘ o‘tkazishga ruxsat berildi.
Davlat, shuningdek, xalqaro standartalar bo‘yicha moliyaviy hisobotni (XSMH) amalga oshirish uchun xarajatlarning 50 foizi qoplanadigan, lekin 25 ming dollardan ko‘p bo‘lmagan jahon standartlari asosida faoliyat yuritish uchun moliyaviy yordam taklif qiladi;
Farmon bilan amaldagi Hukumat hujjatlariga bir qator o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi. Shu tariqa, davlat sanoat korxonalarini tashqi bozorlarda to‘qimachilik va tikuv-trikotaj mahsulotlarini sotish uchun mo‘ljallangan ijara xarajatlarini 100 foiz qoplash orqali, savdo uylari va omborlar tashkil etishga rag‘batlantirmoqda. Shu bilan birga, ilgari mavjud bo‘lgan 100 kv.m.ga nisbatan binolarning hajmi 500 kv.m gacha oshiriladi.
Yevropa, Turkiya, Misr, Marokash, Shimoliy va Janubiy Amerika, Arab Respublikasi, Koreya, Yaponiyaga gazlama, trikotaj va tayyor kiyim-kechak va trikotaj mahsulotlarini eksport qilishda eksport qiluvchilarga transport xarajatlarining 70 foizigacha davlat tomonidan qoplanadi.
Bitta eksport shartnomasi bo‘yicha olinmagan valyuta summasi eksport uchun jo‘natilgan barcha mahsulotlar qiymatining 5 foizidan oshmasa, u muddati o‘tgan debitorlik qarzi hisoblanmaydi va xo‘jalik yurituvchi sub’yektga nisbatan jarima qo‘llanilmaydi. Bu qoida 2022-yil 1-noyabrgacha bo‘lgan vaziyatlarga ham taalluqlidir”.
Farmonda hududlarda to‘qimachilik sanoatini rivojlantirish chora-tadbirlari ko‘zda tutilgan, xususan, mamlakatimizning 4 ta hududida (Andijon, Namangan, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlari) to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan kichik sanoat zonalari tashkil etiladi. Kichik hududlarda infratuzilma bilan ta’minlash ushbu viloyatlar hokimliklari va tegishli idoralar tomonidan amalga oshiriladi.
Sobiq “O‘zpaxtasanoat” aktsiyadorlik jamiyatiga qarashli bo‘sh turgan paxta terminallari negizida to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan kichik sanoat zonalarini tashkil etish hamda ulardan import xomashyo ombori sifatida foydalanish ko‘zda tutilgan.
Kadrlar tayyorlash, dual ta’lim tizimini joriy etish borasida ham katta o‘zgarishlar kutilmoqda. Xususan:
- nufuzli Turkiya to‘qimachilik instituti bilan hamkorlikda yangi ta’lim tizimini joriy etish va malakali kadrlar tayyorlashni maqsad qilgan.
- 2023-yil 1-aprelga qadar Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Xorazm va Namangan viloyatlarida talab yuqori bo‘lgan kasb-hunarlarni (tikuvchi, terimchi, yigiruvchi, mexanizator) Germaniya va Turkiya tajribasi asosida dual ta’lim tizimida tayyorlash hamda xorijiy ta’lim dasturlarini joriy etish bo‘yicha tajriba loyihalari amalga oshiriladi.
- 2023/2024 o‘quv yilidan boshlab Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti faoliyatini tubdan isloh qilish orqali Germaniyaning Eje va Quyi Reyn universitetlari, shuningdek, Frantsiyaning “Parij moda akademiyasi” va Kosigin nomidagi To‘qimachilik universiteti qo‘shma fakultetlari bilan hamkorlikda to‘qimachilik sanoatida talab yuqori bo‘lgan mutaxassislarni (muhandis, texnolog, konstruktor, marketolog) tayyorlash bo‘yicha qo‘shma ta’lim dasturi ishlab chiqiladi va amalga oshiriladi.
O‘ZTO‘QIMACHILIKSANOAT




