Joriy yilning 7 may kuni Xilton mehmonxonasida mahalliy to‘qimachilik sanoatini rivojlantirish va uni GSP + tizimiga asosan Yevropa Ittifoqi bozorida yanada targ‘ib qilishga bag‘ishlangan «Yangi O‘zbekiston — yangi to‘qimachilik: Yevropa Ittifoqida GSP + ning benefitsiari» to‘qimachilik forumining to‘qimachilik konferentsiyasi boshlandi.
Ushbu forum «O‘zto‘qimachiliksanoat» uyushmasi tomonidan GIZ bilan hamkorlikda, O‘zbekistonning Belgiyadagi elchixonasi va eksportni rivojlantirish agentligi ko‘magida tashkil etildi.
Yevropa Komissiyasining qarori bilan 10 aprelda Yevropa Ittifoqining barqaror rivojlanish va yaxshi boshqaruv bo‘yicha imtiyozlar tizimi (GSP +) O‘zbekiston uchun kuchga kirdi, unga O‘zbekiston Bosh sxema bo‘yicha benefitsiar davlat sifatida qabul qilindi. Preferentsiyalar (GSP). GSP + tizimidan foydalanish Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga to‘qimachilik mahsulotlarini eksportini ko‘paytirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlarni nazarda tutadi. 2020 yil oxirida 74 million dollarlik mahsulotlar eksport qilindi. O‘zbek to‘qimachilik mahsulotlariga nisbatan umumiy imtiyozlar tizimi (GSP +) qo‘llanilishi bilan 2021 yilda eksport hajmi 142,1 million dollarga, 2022 yilga kelib 242,2 million dollarga ko‘payishi kutilmoqda.
Belgilangan natijalarga erishish uchun «O‘zto‘qimachiliksanoat» Uyushmasi -xalqaro tashkilotlar (GIZ, Gherzi) va sanoat korxonalari bilan birgalikda to‘qimachilik mahsulotlarini Yevropa Ittifoqi bozoriga olib chiqish strategiyasini ishlab chiqmoqda GIZning “ Paxta sanoatida barqaror rivojlanish va qo‘shimcha qiymatni oshirish» Moda sanoatida eksportni rivojlantirish va biznes-inkubatorni rivojlantirish“.
Forumning asosiy ma’ruzachilari Yevropa Ittifoqining O‘zbekistondagi elchisi Sharlotta Adrian, investitsiyalar va tashqi savdo vazirining birinchi o‘rinbosari Aziz Voitov, «O‘zto‘qimachiliksanoat» uyushmasi raisi Ilxom Xaydarov, O‘zbekistonning Belgiyadagi elchisi Dilyor Hakimov, Germaniyaning O‘zbekistondagi elchisining o‘rinbosari Kristofer Fuks, XMTning «Uchinchi tomon monitoringi» loyihasi rahbari Yonas Astrup, GSP Hub guruhi rahbari Villem van der Gost, Germaniyaning GIZ xalqaro hamkorlik jamiyati vakolatxonasi rahbari Yorka Pudelka, Amal Isamuxamedov — sertifikatlash kompaniyasining vakili Control Union, Iteca ko‘rgazma kompaniyasining bosh direktori Nigora Xasanova.
Forum gibrid shaklda tashkil etildi, shu tufayli u to‘qimachilik sanoati korxonalari, O‘zbekiston, Germaniya, Italiya, Frantsiya, Belgiya, Ispaniya, Rossiya, Polsha, Latviya va Gollandiyadan kelgan savdogarlarni bir platformada birlashtirdi.
Bonus sifatida barcha tadbirkorlarga va o‘z mahsulotlarini savdo hajmini oshirishni istaganlarga Yevropa bozoriga kirish uchun Fratelli Casa brendi asoschisi Shoxrux Qayumov tomonidan «Yevropa Ittifoqini qanday zabt etish» treningni tashkil etiladi.
Forum ma’ruzachilari va ishtirokchilari Evropa Komissiyasi tomonidan GSP + imtiyozlarining O‘zbekistonga taqdim etilishi so‘nggi yillarda O‘zbekistonda amalga oshirilgan islohotlarning yutug‘i ekanligini ta’kidladilar. GSP + tufayli O‘zbekiston Evropa Ittifoqiga eksport hajmini bir necha bor oshirish imkoniyatiga ega, investitsiyalar oqimining ko‘payishi va mamlakatlar o‘rtasida savdo almashinuvi kutilmoqda. Va Yevropa Ittifoqi shartlarida GSP + oluvchilar uchun ratifikatsiya qilingan 27 konventsiya shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, so‘z erkinligi, gender tengligi, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, majburiy mehnatning barcha turlarini yo‘q qilish borasidagi islohotlarni davom ettiradi;
Shu bilan birga, to‘qimachilik sanoatining roliga alohida e’tibor berildi. Hukumat tomonidan O‘zbekiston bilan bir qatorda GSP + dan ham foydalaniladi. Shuni ta’kidlash kerakki, denim ishlab chiqaruvchisi boshqa barcha o‘yinchilarga qaraganda ko‘proq foyda keltiradi, ular uchun stavkalar 17% dan 0% gacha tushiriladi. Bugungi kunda O‘zbekiston dunyoning 65 mamlakatiga 2,1 milliard dollardan ortiq to‘qimachilik mahsulotlarini eksport qilmoqda, shundan 74 million dollari Yevropa Ittifoqi davlatlariga to‘g‘ri keladi.
Yaqin vaqtgacha O‘zbekistonda GSP rejimidan foydalanilgan bo‘lib, u 3000 ta tovarni Evropa Ittifoqiga bojxona to‘lovisiz va 3200 ta mahsulotni pasaytirilgan stavkalar bilan eksport qilishga imkon beradi. GSP maqomiga binoan, O‘zbekistondan keladigan to‘qimachilik mahsulotlarining bojxona stavkalari 4 dan 12% gacha bo‘lgan. 2020 yilda Evropa Ittifoqiga a’zo 16 mamlakatga eksport amalga oshirildi. Eksportning asosiy ulushini iplar 49,1% (13,5 mln. AQSh dollari), mato 21,9% (6 mln. AQSh dollari), trikotaj buyumlar 16,7% (4,6 mln. AQSh dollari), tikuvchilik mahsulotlari 11% (2 mln. 9 mln. AQSh dollari), paypoq mahsulotlari 1,3% tashkil etadi. (0,3 million AQSh dollari). O‘zbek to‘qimachilik mahsulotlarini import qilish bo‘yicha uchta etakchi Polsha — 56% (15,4 million dollar), Italiya — 19,1% (5,3 million dollar), Germaniya — 7,3% (2,0 million dollar).
Ta’kidlash joizki, GSP tizimiga ko‘ra Yevropa Ittifoqining asosiy importchilari Bangladesh, Hindiston, Vetnam, Indoneziya, Pokiston, Kambodja bo‘lib, ular ham dunyodagi to‘qimachilikning asosiy eksportchilari hisoblanadi.
Shu bilan birga, Yevropa Komissiyasining ma’lumotlariga ko‘ra, 2018 yilda GSP tizimi bo‘yicha import qilinadigan asosiy mahsulotlar to‘qimachilik va tayyor mahsulotlardir.
So‘nggi 5 yil ichida O‘zbekiston GSP + maqomini olgan birinchi mamlakat va Armaniston, Boliviya, Kabo-Verde, Qirg‘iziston, Mo‘g‘uliston, Pokiston, Filippin va Shri-Lankadan keyin GSP + foyda oluvchi maqomini olgan to‘qqizinchi davlat.
GSP + tizimidan foydalanish Evropa Ittifoqi va O‘zbekiston o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmini oshirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi, chunki eksport qilinadigan bir qator muhim tovarlarga tariflar bekor qilinadi, chunki GSP + doirasida o‘zbek ishlab chiqaruvchilari tovarlarni eksport qilishlari mumkin bo‘lgan tovarlar soni. — Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga bepul 6200 ga o‘sdi. Bu avvalgidan ikki baravar ko‘p, shu jumladan, 1000 dan ortiq pozitsiyani o‘z ichiga olgan to‘qimachilik mahsulotlarining barcha pozitsiyalari, masalan:
- 52-53 paxta tolasi;
- 54-56 iplar, to‘quv bo‘lmagan tolalar;
- 57- gilamlar;
- 58-60 mato, to‘qimachilik materiallari, zig‘ir;
- 61-63 tayyor to‘qimachilik buyumlari, kiyim-kechaklar;
To‘qimachilik sanoati tashqi bozorga yuqori qo‘shimcha qiymatga ega tayyor mahsulotlarni yetkazib berish orqali eksport salohiyatini oshirib kelayotgan O‘zbekiston iqtisodiyotining istiqbolli tarmoqlaridan biridir. O‘zbekistonda ishlab chiqarilayotgan to‘qimachilik mahsulotlarini eksport qilish hajmi va geografiyasi yil sayin ortib bormoqda.
Shuni ta’kidlash kerakki, Yevropa Ittifoqi bozorida O‘zbekiston uchun asosiy raqobatchilar Pokiston, Shri-Lanka, Mo‘g‘uliston bo‘ladi, GSP + tizimi bo‘yicha ushbu mamlakatlarning eksportidagi to‘qimachilik mahsulotlarining ulushi umumiy eksport hajmining kamida 80 foizini tashkil etadi.
Ammo Bangladesh, Hindiston, Vetnam kabi yirik raqobatchilari ham bor, ular bilan O‘zbekiston bozor uchun jiddiy raqobatlashadi. Mamlakatdagi siyosiy va ijtimoiy vaziyat ham muhimroq. Vaqti-vaqti bilan ish tashlashlar bo‘lib turadigan va mehnat muhofazasi yomon baholanayotgan mamlakatlar fonida O‘zbekiston to‘qimachilik mahsulotlarini eksportini bir necha bor ko‘paytirish uchun barcha imkoniyatlarga ega. Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, GSP + imtiyozli savdo rejimiga muvofiq, joriy yil oxiriga kelib to‘qimachilik mahsulotlarining kutilayotgan hajmi 150 million AQSh dollaridan oshadi, keyinchalik 2025 yilga kelib 1,2 milliard AQSh dollarigacha ko‘tariladi. Shuningdek, investorlar va chakana sotuvchilarning qiziqishida sezilarli o‘sish kutilmoqda.
Raqobat tahlili quyidagi ustuvor yo‘nalishlarni aniqlashga imkon berdi:
- ➢ Ip va ip (mato ishlab chiqaruvchilar uchun);
- ➢ matolar (tayyor kiyim ishlab chiqaruvchilar uchun);
- ➢ trikotaj (supermarketlar tarmoqlari va kiyim do‘konlari uchun);
- ➢ ayollar, erkaklar va bolalar kiyimlari (supermarketlar tarmoqlari va kiyim do‘konlari uchun);
- ➢ Terri mahsulotlari (supermarketlar tarmoqlari, uy do‘konlari va mehmonxonalar uchun).
Shu bilan birga, eksport qilinadigan mahsulotlar sifatiga alohida e’tibor qaratiladi. Ularning qashshoqligini engish va Bangladesh va boshqa mamlakatlar bilan raqobatlashish uchun Evropa standartlarini joriy etish va mahsulotni sertifikatlash, zanjir kompaniyalari, xalqaro brendlar, chakana sotuvchilar, eksport hujjatlari, mahsulotlarni markalash, xavfsizlik, kelgusida o‘sishga xizmat qiladigan, shuningdek, Evropa Ittifoqi bozoriga to‘qimachilik mahsulotlarini etkazib berishda uzilishlarsiz xizmat qiladigan Evropa davlatlari tomonidan o‘rnatilgan mahsulot sifati.
«O‘zto‘qimachiliksanoat» Uyushmasi matbuot xizmati
O‘ZTO‘QIMACHILIKSANOAT




